Ga verder naar de inhoud
Ga verder naar de inhoud

Bo­dem­ver­dich­ting aanpakken bij Stijn Carton

Bodemverdichting Praktijkveld
  • Bodembewerking
  • Bodemverdichting

Landbouwer Stijn Carton gaat dit jaar aan de slag met regeneratieve principes voor bodemzorg. Samen met B3W test hij niet-kerende grondbewerking uit, gecombineerd met diepwoelen, complexe groenbedekkers en minimale chemische inputs.

Stijn Carton

Stijn is een jonge, gemotiveerde landbouwer die begin dit jaar het familiebedrijf heeft overgenomen. Hij vertegenwoordigt de derde generatie die de gronden rond de hoeve zal bewerken. In hun rotatie zitten voornamelijk suikerbieten, maïs en granen.

Zijn voornaamste zorg is bodemgezondheid. Daarom zal hij de bedrijfsvoering naar zijn hand zetten en aan de slag gaan met regeneratieve principes voor bodemzorg, zoals niet-kerende grondbewerking gecombineerd met diepwoelen, complexe groenbedekkers en minimale chemische inputs.

Het opzet

Het perceel

Het perceel dat we zullen opvolgen bevindt zich aan de hoeve in Lennik, in de zandleemstreek.

Aan de start van deze proef staat er een groenbedekker van rogge en gerst. Na de suikerbietenoogst is er op dit perceel niet gediepwoeld, omdat de grond te nat lag.

Op de overige percelen van het bedrijf is er wel gediepwoeld na de hoofdteelt, waarna een groenbedekkermengsel werd ingezaaid met een diepwortelende brassica-component. Zo kunnen de scheuren die door de tanden van de machine zijn gemaakt, optimaal benut worden.

Meten van de indringingsweerstand van de bodem met een penetrologger

Bodemverdichting meten

Om een idee te krijgen van de verdichting op het perceel, kan je een eenvoudige prikstok gebruiken, maar ook een meer geavanceerde penetrologger. Die meet de weerstand die de bodem biedt op verschillende dieptes. Zo wordt de bodemverdichting meer gedetailleerd in kaart gebracht. 

De weerstand hangt uiteraard ook af van het vochtgehalte. Na een intense regenbui zal de grond nat zijn en weinig weerstand bieden, terwijl een uitgedroogde bodem dan weer meer weerstand biedt. Metingen op de bodemverdichting gebeuren dus best wanneer de bodem op veldcapaciteit zit. 

Als vuistregel wordt gezegd dat wortelgroei verhinderd wordt wanneer de indringingsweerstand hoger is dan 3 MPa. 

17 maart 2026 - Startmeting

We voerden de eerste metingen uit op het perceel op 17 maart, wanneer de grond voldoende vochtig was. De resultaten worden weergegeven op de figuur hieronder. Naast elk meetpunt wordt de diepte weergegeven waarop de indringingsweerstand van 3 MPa overschreden werd. Hoe ondieper dit is, hoe meer de bodem verdicht is.

We kunnen zien dat de diepte waarop deze grenswaarde overschreden wordt tussen de 10 en de 40 cm ligt, en dat de verdichting vooral voorkomt op de kopakkers waar de machines regelmatig rijden. Links onder het perceel waar de bietenhoop lag is ook duidelijk verdichting waar te nemen, vooral waar de machines de bieten geladen hebben. 

Hieruit blijkt ook een van de voordelen van vaste rijpaden: de bodem zal alleen verdichten op de rijpaden en niet in het perceel. 

In de grafieken naast de foto zien we dat ook als de eerste bodemverdichting vrij ondiep is, de bodem op de diepere lagen niet noodzakelijk verdicht is. 

17 april 2026 - Maïs inzaaien

De groenbedekker werd eerst mechanisch vernietigd door drie passages met de Güttler precisie-cultivator. De dag van de zaai wordt de grond losgemaakt op 15 cm diep met een 9-tand en een rol met haaientanden.

Omdat het perceel jaren conventioneel geploegd werd en uit de metingen een bodemverdichting naar voren kwam, breken we de ploegzool met een diepwoeler. Dat gebeurt op 35 cm diepte, met een Kimera viertand-voorzetwoeler. 

Deze handeling wordt in één werkgang gecombineerd met een rotorkopeg, een rolkooi en aparte rollen (Güttler prismawals). De combinatie van verschillende handelingen in één werkgang is een goede praktijk om bodemverdichting te voorkomen. 

Ook de bandenspanning verlagen kan helpen tegen bodemverdichting. Bij lagere druk is het contactoppervlak groter en ontstaat er minder insporing en verdichting. Daarom werkt Stijn ook met lagedrukbanden op 1 Bar.

Ondanks de zware grond zorgt de prismawals toch voor een mooi fijn zaaibed. Voor een grofkorrelig gewas als maïs is dit niet noodzakelijk, maar Stijn vindt dit belangrijk omdat hij de maïs mechanisch proper wil houden met de wiedeg.

We zetten 3 plotjes uit om het effect van bewerking op verschillende dieptes op het gewas te vergelijken:

  1. Bewerkt met enkel de 9-tand op 15 cm
  2. Bewerkt met 9-tand op 15 cm en vervolgens met de 4-tand diepwoeler op 25 cm
  3. Bewerkt met 9-tand op 15 cm en vervolgens met de 4-tand diepwoeler op 35 cm (de rest van het perceel)

De stand van het gewas zal verder opgevolgd worden doorheen het jaar.

6 juli 2026 - Blik op de staat en groei van de maïs

Op 6 juli gingen we nog eens een kijkje nemen op het perceel. 

Bij veel landbouwers in de streek is er maïs omgewaaid tijdens de recente storm. Door het warme weer is het gewas sterk gegroeid in lengte, waardoor het de uitzonderlijke windvlagen niet kon weerstaan.

Gelukkig is ons demo-perceel hiervan gespaard gebleven en staat de maïs er nog mooi recht.

Op sommige planten beginnen zich ook al de eerste bloemen te vormen. 

Stand van het gewas op 6 juli
Eerste bloemvorming

Onkruid bestrijden

Na het inwerken van varkensdrijfmest met de precisiecultivator, werd er gezaaid op 7 cm diepte en 75 cm tussen de rijen.  

Hierna heeft Stijn twee keer kunnen wiedeggen tegen het onkruid. 

Omdat de opkomst van de maïs behoorlijk ongelijk was, wilde hij het risico niet nemen om de plantjes te beschadigen met mechanische onkruidbestrijding. Daarom is hij overgegaan op een chemische onkruidbehandeling op dit perceel. 

Op de overige maïspercelen van het bedrijf heeft hij wel nog geschoffeld tot de maïs een hoogte van ongeveer 1,5 meter bereikte. Eens de planten hoger zijn, riskeren ze te knakken door een passage met de schoffel.

Hoogte onder de loep

Om het effect van de bodembewerking op de groei van het gewas te controleren hebben we de hoogte van 20 willekeurig planten gemeten in elk plot waar de bodem op verschillende dieptes bewerkt werd. De afstand van de grond tot de scheiding van de hoogste twee bladeren werd gemeten. Hieruit kunnen we concluderen dat de maïs nu gemiddeld 159 cm hoog staat. 

Uit de gegevens blijkt ook een gradiënt: hoe ondieper de bodembewerking, hoe lager het gewas staat. Maar de verschillen tussen de behandelingen kunnen niet statistisch hard gemaakt worden.

10 augustus 2026 - Thematisch uitwisselingsmoment

Op maandag 10 augustus kwamen heel wat geïnteresseerde landbouwers samen tijdens het thematische uitwisselingsmoment en zorgden ze voor een boeiende uitwisseling van ervaringen en levendige discussies over de toepassing van diepwoelen. 

Uiteenzetting in de machineloods van Stijn

Stijn beet de spits af en gaf een korte rondleiding in zijn machinepark. 

  • Eerst kwam de precisiecultivator aan bod, het eerste werktuig dat nodig is bij omschakeling naar niet-kerende bodembewerking. Hoofddoel van deze bewerking is mechanische onkruidbestrijding, maar het terrein wordt ook uitgevlakt na herhaalde passages. Het vraagt wel enige vaardigheid om voldoende ondiep te werken, op enkele centimeters onder het oppervlak.
     
  • Daarna bekeken we de wiedeg. Die machine werkt goed in droge omstandigheden, maar wanneer de bodem te nat is, worden vormen zich kluiten aan de tanden. De opgehoopte grond versmeert en het onkruid krijgt geen harde tik van de tandjes, waardoor de bewerking minder effectief is.

Vervolgens lichtte Tommy d’Hoose van ILVO de belangrijkste aandachtspunten van diepgronden toe, op basis van verschillende proeven van de voorbije jaren:

  • Het is belangrijk om net onder de verdichting te werken, en niet dieper. 
  • Idealiter gebruik je smalle beitels zonder vleugels. In kleibodems kunnen de beitels immers versmering veroorzaken, wat de neerwaartse wortelgroei later kan hinderen. 
  • Diepgronden gebeurt best in droge omstandigheden. 
  • Het optimale aantal tanden hangt af van het bodemtype. Op lichte gronden kunnen er meer tanden gebruikt worden, maar op zware gronden verstoort dat de structuur van de bodem aanzienlijk en kan er snel herverdichting optreden. Op zandleembodems bewerkt met 7 tanden treedt er na één jaar herverdichting op, terwijl dit na een bewerking met 3 tanden veel minder het geval is.
  • Om te verhinderen dat de bodem opnieuw verdicht na het diepgronden, wordt de bodembewerking gevolgd door inzaaien van een diepwortelende groenbedekker of een diepwortelend gewas. De scheurtjes die in het bodemprofiel gemaakt zijn door het diepgronden, worden opgevuld door de wortels van het groeiende gewas. De wortels volgen op het metaal, waardoor je verhindert dat de scheurtjes opnieuw dichtgedrukt worden bij een volgende doorgang met zware machines. 
  • Vooral in droge jaren kan je positieve effecten van diepwoelen op de opbrengst verwachten. Een verdichte laag verhindert de wortels immers om vocht in diepere bodemlagen te bereiken.

Daarna demonstreerde Sarah Blockx van het ILVO de bodembuddy, die werd ontwikkeld in het kader van het onderzoeksproject Smart Carbon Farming. De bodembuddy is het prototype van een zelfrijdende robot waarop een penetrologger gemonteerd staat. Hij meet automatisch de bodemverdichting op verschillende plekken in het perceel.

Demonstratie van de bodembuddy
Display van bodemweerstandmetingen

We sloten de uitwisseling af met een bezoek aan dit demoperceel waar op verschillende dieptes gewerkt werd. 

September 2026 - Oogst

Enkele weken na het uitwisselingsmoment werd het demoperceel geoogst. 

De opbrengst van de korrelmaïs op het perceel was zeer goed: 13,8 T/Ha met een vochtpercentage van 34%. Omgerekend geeft dit 12,3 T/Ha aan 15% vochtgehalte, wat ruim boven de 10 T/Ha streefdoel ligt. 

Na de maïsoogst zijn er twee bewerkingen gebeurt met de precisiecultivator om de stoppel af te snijden en open te rijden. Omdat er op de kopakkers verstopping optrad, werd er met de 9 tandscultivator op een diepte van 10 cm gewerkt. Na deze bewerking is er wintertarwe ingezaaid. Dit gebeurde in één bewerking met de diepwoeler en de rotoreg.  

Conclusie

De belangrijkste take-aways rond bodemverdichting zijn: 

  • Werk zo diep als nodig, net onder de verdichte laag en niet dieper. Als er geen verdichting in het perceel aanwezig is, hoef je ook niet te diepwoelen. Verdichtingen zitten typisch op de kopakkers en andere plaatsen waar veel met zware machines gereden wordt. Deze worden bij voorkeur bewerkt. 
  • Diepwoelen kan verdichte lagen opheffen.
  • Diepwoelen gebeurt best in combinatie met een diepwortelend gewas of groenbedekker.
  • Het optimaal aantal tanden op de machine hangt af van het bodemtype. Op lichte gronden kan je meer tanden gebruiken dan op zware gronden, omdat het de structuur zal beschadigen. 
  • Het grootste effect van diepwoelen op de opbrengst wordt verwacht in droge jaren.

Leer nog meer via deze kennismaterialen

Verken het kennispunt
Wil je meer weten over dit onderwerp? Neem dan eens een kijkje op deze pagina's!

Bo­dem­ver­dich­ting: een Vlaams probleem?

Bodemverdichting Artikel
  • Bodembewerking
  • Bodemverdichting

Bodemverdichting is een vorm van structuurbederf die ontstaat wanneer de draagkracht van de bodem wordt overschreden en samengedrukt en/of vervormd wordt. Het gevolg? Grote, continue poriën verdwijnen, wat de waterhuishouding verstoort en wortelgroei bemoeilijkt. Dit maakt de gewassen droogtegevoeliger en verhoogt de kans op plasvorming.

Bo­dem­ver­dich­ting opheffen: de­mon­stra­tie diepwoelers

Bodemverdichting Video
  • Bodembewerking
  • Bodemverdichting

Tijdens het thematische uitwisselingsmoment 'Bodemverdichting uitgespit' van eind oktober 2022 demonstreerden drie landbouwers elk een diepwoeler. Welke zou jij verkiezen om je bodemverdichting op te heffen?

Bo­dem­ver­dich­ting

Bodemverdichting Infografiek
  • Bodembewerking
  • Bodemverdichting

Verdichting treedt op als de bodem samengedrukt en vervormd wordt, dit gebeurt vaak onder invloed van menselijke activiteiten. Het gevolg is dat de bodem een lagere hoeveelheid poriën bevat die zich kunnen vullen met lucht of water.