Samen boeren aan betere bodem- en wa­ter­kwa­li­teit

B3W-begeleider Marijke en -expert Katrien van Hooibeekhoeve trekken het veld op om de bodemkwaliteit er te beoordelen. Ze gaan te werk in drie stappen: 
1) Kijken naar het veld, 
2) Bodemverdichting opsporen met de prikstok, 
3) Een put bekijken en een aardkluit analyseren.

Een gezonde bodem: alleen zo kunnen je gewassen optimaal groeien en je van een goede opbrengst voorzien. Een bodem in goede conditie is essentieel om de impact van klimaatverandering en extreme weersomstandigheden beter op te vangen. De bodemkwaliteit omvat zowel chemische, fysische als biologische aspecten. Dit boekje focust op fysische en biologische aspecten, die je zelf visueel kunt beoordelen als aanvulling op een chemische analyse (bouwvooranalyse) van een bodemstaal.

Een van de dingen die je onder de loep kan nemen om je bodemkwaliteit te beoordelen, is verdichting. Het zorgt ervoor dat de bodem minder grote poriën bevat die zich kunnen vullen met lucht of water. Je kan verdichting op een eenvoudige manier opsporen met behulp van een prikstok, maar wil je net een stapje verder gaan, dan kan je ook een penetrometer gebruiken. 

Een van de stappen die je kan nemen om de bodemkwaliteit van je perceel te boordelen, is de aggregaatstabiliteit van een aardkluit te testen. Dit filmpje toont hoe je daarvoor aan de slag gaat.

De infiltratiecapaciteit is een goede indicator voor de fysische bodemkwaliteit, het heeft namelijk een directe relatie met de kwaliteit van de structuur, en de aanwezigheid van continue macroporiën in het veld. Je kan de infiltratiecapaciteit van een bodem op verschillende manieren nagaan.

De leerlingen van het zesde jaar arbeidsfinaliteit landbouw aan het Biotechnicum in Bocholt trokken het veld op met het boekje ‘Zelf je bodem testen’. Ook leerkracht-landbouwer Brecht was enthousiast over het handige boekje!

Tijdens twee uitwisselingsmomenten in maart en november 2025 doken we samen met de aanwezigen dieper in de uitdagingen en de kansen rond bodemverdichting.

Marnik Maes, varkenshouder en akkerbouwer uit Ledegem, zet sterk in op bodemkwaliteit. Als nieuw lid van de B3W-focusgroep bodem verzamelt hij volop kennis om zijn 25 hectare akkerbouw duurzaam te beheren.

Het telen van gewassen vraagt veel van onze bodem, we denken vaak in de eerste plaats aan stikstof, maar de bodemtoestand en heel wat andere nutriënten zijn vaak nog belangrijker. Het is daarom belangrijk dat je goed kijkt naar de bodemtoestand van percelen via een algemene bodemanalyse, zoals een bouwvooranalyse of standaard grondontleding.

Stalen nemen van de bouwlaag is een eerste, toegankelijke stap naar meer inzicht in de bodemnutriënten. Ga je graag een stapje verder, overweeg dan een bodemscan. Maar ook met de spade in de hand kan je al heel wat over de bodemkwaliteit te weten komen. Je leest hier hoe landbouwers Johan en Bert hun bodem leren kennen.

Heb je enkele percelen waar je opbrengstverschillen opmerkt, of met verschillen volgens de bodemkaart? Dan is het een goed idee om een bodemscan te nemen. Op basis daarvan kan je het perceel variabel bewerken, en gericht de juiste maatregelen toepassen. Kom meer te weten over op welke percelen een bodemscan een goed idee is.

De bodem-pH blijft één van de belangrijkste aandachtspunten van de Belgische land- en tuinbouwpercelen. De pH of zuurtegraad heeft een belangrijke invloed op de bodemvruchtbaarheid en bodemkwaliteit. Een gunstige pH bevordert de vrijstelling van nutriënten door mineralisatie van organische stof.